click image to go back
JEAN RUITER PROJECT / Archive and Stock Sales photoworks Jean Ruiter
About Us / About Jean Ruiter / Projects / Texts / Contact
22 / Dante Revisited / 1999
01 / Inferno I / 1999 / 120x172cm / mounted on board / 4975
01 / Inferno I / 1999 / 86x115cm / mounted on board / 1975
02 / Inferno II / 1999 / 120x214cm / mounted on board / 4975
02 / Inferno II / 1999 / 86x140.5cm / mounted on board / 1975
02 / Inferno II / 1999 / 65.5x99cm / mounted on board / 1575
03 / Purgatorio I / 1999 / 120x194cm / mounted on board / 4975
03 / Purgatorio I / 1999 / 86x111cm / mounted on board / 1975
03 / Purgatorio I / 1999 / 76x99cm / mounted on board / 1575
04 / Purgatorio II / 1999 / 120x162cm / mounted on board / 4975
04 / Purgatorio II / 1999 / 86x129cm / mounted on board / 1975
05 / Paradiso I / 1999 / 120x163cm / mounted on board / 4975
05 / Paradiso I / 1999 / 86x111cm / mounted on board / 1975
05 / Paradiso I / 1999 / 78.5x99cm / mounted on board / 1575
06 / Paradiso II / 1999 / 120x190cm / mounted on board / 4975
06 / Paradiso II / 1999 / 86x126cm / mounted on board / 1975

If you are interested in obtaining a photowork, please contact us

Related Text:
Dante Revisited by Drs. Josien in ‘t Hof (Dutch)


Dante Revisited
door Drs. Josien in ‘t Hof
(lezing bij tentoonstelling)

Deze door Jean gemaakte serie fotowerken bestaat uit een zestal fotocollages. 2 collages verbeelden de hel, 2 de louteringsberg en 2 de hemel/het paradijs. Ik zal ze zo met u bespreken. Eerst vertel ik u nog iets meer over de aanleiding en praktische uitwerking van de collages. Jean heeft uiteindelijk zes collages gemaakt, twee bij elk boek. Hij vindt dat hij Dante daarmee tekort doet…….Kiest er echter wel bewust voor het beeld zodanig te laten zijn dat er iets voor je eigen fantasie overblijft. Een beeld kan volmaakt zijn, er moet echter iets in te vullen overblijven.
Zoals al helemaal aan het begin door mij genoemd is was dit project in eerste instantie bedoeld als een huwelijkstentoonstelling. Jean Ruiter trouwde de Japanse Hatsue Ohsawa. Zoals gezegd is zij Japanse. Een vertegenwoordiger van een andere cultuur. Dante is een heel duidelijke vertegenwoordiger van onze Europese cultuur met verwijzingen naar de Griekse cultuur en de bijbel.
Zijn Divina Commedia geeft ons o.a. een geweldig inzicht in de Middeleeuwse belevingswereld en is van groot belang voor de Europese cultuurgeschiedenis.
Hatsue maakt deel uit van deze collages, zij vervult daarin zowel de rol van Dante als van Beatrice…….Hiermee kijkt zij als een relatieve buitenstaander naar onze cultuur (zoals Dante als buitenstaander tijdens zijn reis de verschillende locaties aanschouwd). Uiteindelijk kan je het beschouwen als een samenvoeging van beide culturen> het huwelijk.
Het project is tot stand gekomen in Noord-Thailand. U moet zich een soort tropenonderkomen voorstellen. Een cabin met veranda en uizicht over de Maykong rivier. Jean maakt van zo’n verblijfplaats dan zijn atelier. Hij gaat naar zo’n plek en maakt met de daar geldende mogelijkheden een zo goed mogelijke werkplaats. Hier komt al een van de steeds terugkerende elementen in het werken van Jean tot uitdrukking: nl. het steeds weer opnieuw beginnen en zoeken naar de beste mogelijkheden. ( Een praktisch nadeel van deze manier van werken is dat Jean inmiddels 4 boormachines bezit…..)
Zoals u zo zult zien heeft Jean de cultuur en de Divina Commedia van Dante willen laten zien door beelden uit kunstboeken te halen. Hij heeft beelden die naar zijn idee pasten in de collage uit kunstboeken gescheurd en ze als decorstukken opgezet in een theater. Samen zijn ze een voorstelling geworden van achtereenvolgens: inferno, purgatorio en paradiso.
Zoals gezien: het opbouwen van een geheel uit losse verschillende fragmenten iets is wat regelmatig terugkomt in het werk van Jean Ruiter.
Naast mij op de ezel staat het eerste werk van de tentoonstelling. Op kleiner formaat, meer geschikt voor het uitlenen, zijn de werken opgenomen in de collectie. Ik zal de verschillende werken bespreken en laten zien dat er verschillende beroemde werken uit de kunsthistorie door hem zijn gebruikt en in een andere context geplaatst. Vaak voegen de gebruikte beelden niet alleen als beeld iets toe, maar ook de betekenis van een gebruikt kunstwerk past soms heel mooi in de nieuwe bedoelde betekenis.

Inferno I (9e zang, vers 55: ‘Keer vlug u om, dek de ogen met uw handen, want toont de Gorgo zich en zoudt gij ze aanzien, nooit vond ge meer de weg terug naar boven!’.)
Drie wraakgodinnen verschijnen en willen Dante doen verstenen. Een engel brengt hen over de Stix in de stad. Dan komen ze in de 6e hellekring met ketters onder gloeiende grafstenen. (slangen in hun haar, als kikkers wegschieten voor de engel…)
Hatsue vervult in dit beeld van de hel de rol van Dante. Ik vind haar hier echt als toeschouwer afgebeeld. Ze draagt een aura van licht om haar hoofd. Waarschijnlijk bedoeld om het contrast met de donkere, duistere hel te benadrukken. (net als Sebastiaan)
NIMBUS: Heeft rond 5e eeuw intrede gedaan in christelijke kunst. Eerst alleen voor drieeenheid, later ook voor heiligen. In Oosten was nymbus meer het symbool van macht dan van heiligheid. Soms werd zelfs satan ermee afgebeeld. Hier zie je nog een s op een andere manier het verschil in oost-west cultuur.
Opvallend is verder het gebruik van de persoon van Sebastiaan in dit beeld. Er spreekt wanhoop uit zijn houding en gelaatsuitdrukking. Genoemd werk ziet u hiernaast op de dia volledig afgebeeld. Het is een kunstwerk van Mantegna uit ca. 1460. Zoals u ziet hebben de oudheden op hem een diepe indruk gemaakt. U ziet ook dat Sebastiaan bijna als een soort beeld van marmer is afgebeeld. De heidense wereld is hier in een staat van verval weergegeven. De betekenis die aan dit beeld wordt gehecht is dat het Christendom ( gepersonifieerd door de heilige) zegeviert over alle menselijke kwalen en rampen (met name de pest kwam regelmatig terug in deze tijd)
Waarom dit beeld in deze collage… in eerste instantie door de uitstraling van wanhoop… in tweede instantie om de uiteindelijke overwinning van het Christendom al aan te geven. Zoals Dante in feite beschrijft.
Links op het werk komt een vogelachtig monster te voorschijn. Heel waarschijnlijk een gedeelte uit een werk van Jeroen Bosch.
Een draak hier achter het vogelachtig wezen. Een draak dus als symbool van duivel /satan en boze machten. Een opengesperde drakenmuil is ook een hellebeeld.
Op de voorgrond een donker monster dat lijkt om de aandacht van Dante/Hatsue te vragen. Het monster is zwart. De kleur van de dood en het dodenrijk. Heeft het soms bokkenpootjes? De bok is namelijk het symbool van de verworpenen. Degenen die gescheiden worden van de schapen en lammeren.
Salamander (men geloofde dat deze zich in het vuur verjongde) daarentegen is een vuursymbool en verwijst naar de ziel in het vagevuur.
Pad soms als attribuut van de dood. Ook symbool voor gierigheid, één van de 7 hoofdzonden..
De slang als symbool van het kwaad is natuurlijk heel duidelijk aanwezig, komt uit een monsterachtig figuur een soort helm met duivelshoorns….uit een heel andere tijd afkomstig.
De figuur hier op de achtergrond is de ouderdom, het verval, maar ook het weten van alle boosaardige en kwellende zaken, het lijden en de spirituele kracht dit alles te weerstaan. Alleen ouderdom kan hiervan getuigen. De zwakken zijn allang gestorven.
((((De achtergrond is vol van ondoordringbare bloemenranken. Daartussen ziet u een paar mensen in een omhelzing. Nasar mijn idee is dat een verwijzing naar de 2e hellekring , de kring der wellustigen. Hiervan zijn Paolo en Francesca het meest aansprekende voorbeeld. Francesca was uitgehuwelijkt aan een oudere broer van Paolo maar werd verliefd op diens broer. Betrapt en vermoord…. De 2e hellekring is nog niet zeer dramatisch, maar zeker niet plezierig.. de geliefden worden in een continue wervelstorm meegevoerd en hebben geen tijd om op adem te komen. Zij zijn voor eeuwig met elkaar verstrengeld.))))))
Helemaal op de voorgrond een klein beeld van Job op de mestvaalt. Ook dit beeld heeft weer te maken met de pest. Job, een pestlijder hier afgebeeld op de mestvaalt. Waar hij zijn wonden krabt. (Nogmaals in de tijd van Dante veel pest). Job is in de bijbel ook degene die getest wordt door God, die hiervoor een soort afspraken maakt met de duivel….Uiteindelijk overwint God, het geloof. Juist als tegenstelling met ketters dus. Op dit moment wel het dichts erbij geweest…..

Inferno II (30e zang, vers 37: En hij: ‘Dit is een ziel uit oude tijden: de boze Myrrha, die haar eigen vader tot minnares werd door haar vuile lusten)
In dit deel van de hel verblijven mensen die zich aan de ene of andere vorm van vervalsing hebben schuldig gemaakt. Zij rennen furieus rond en bijten elkaar> vandaar ook de slag b.v.
We zijn duidelijk afgedaaald in de hel. Wanhoop is de beste omschrijving denk ik… van wat je hier ziet. Hoewel het beeld zelf klein is in dit geheel is de omgekeerde pieta naar mijn idee heel veelzeggend. Geen plaats voor medelijden, mededogen. De allerheiligste moeder van smarten. Maria met dode zoon op schoot. (Met dood heeft hij ons van onze erfzonden verlost. We kunnen zelf kiezen….)
Een groot deel van de collage wordt ingenomen door het werk van Michelangelo “Het jongste gericht”; het scheiden van de bokken en de schapen door Christus.
Vooral de afgestroopte huid is heel bijzonder…. Je ziet deze huid hier door de man heen en ook aan de zijkanten. Deze man is Hyronimus. Een kerkvader die zich aangetrokken voelt door de heidense filosofen. Hij droomde ervan dat God hem beschuldigde dat hij de voorkeur gaf aan Cicero i.p.v. aan de bijbel. Hij wordt kluizenaar> ONTHECHTING. Onderzoeker en vertaler van bijbel> kritisch. Het is een kunstwerk van Leonardo da Vinci. Blijven steken in schetsvorm. Nooit afgemaakt. De leeuw is legende> doorn uit poot en leeuw bleef hem trouw.
Een beeld van grote vertwijfeling dus.
Op de achtergrond is de slag van Cascina afgebeeld (een beroemde Florentijnse overwinning) . Het is Grisaille op paneel, vandaar de kleuren. Het is een 16e eeuwse kopie naar Michelangelo.
Een filosoof op de voorgrond. Het gaat waarschijnlijk om Socrates. U ziet dat Jean hem door plakaatverf te gebruiken extra beangstigend heeft gemaakt.
Zonder hoop vervult van een eeuwig verlangen…doordat ze voor God geboren zijn en hem dus niet hebben kunnen aanbidden. Deze heidenen zitten in de 1e kring. (kunnen uiteindelijk gered worden doordat Christus na dood afdaalt in hel en hen bevrijdt…)
Hatsue is hier in een beeld uit 640 voor Christus geplaatst. Namelijk de Kore van Auxerre. Ruiter bedoelt hiermee dat Hatsue de westerse beschaving bekijkt vanuit een soort camouflage… Ook hier wordt weer verwezen naar een heel andere tijd. Het beeld is van voor Christus en als zodanig natuurlijk zeer passend in de hel, waar het bij uitstek de plek was voor niet-Christenen.
Monsterachtige vissen met afgehakte koppen. Een vis met een opengesperde muil en allerlei draakachtigen.
Dit is natuurlijk zeer betekenisvol. De vis verwijst naar dood en dodenrijk. In veel schilderijen zie je ook dat de ingang van de hel wordt afgebeeld door een enorme vissenbek die opengesperd is en waar mensen in verdwijnen. Zo ook hier. In deze vis zit een maskerachtig gezicht. Dit komt uit een schilderij van Ensor. Ensor ???maakte veel van dit soort gezichten Hij bekritiseert de wereld en met name de schijnheiligheid daarvan.
Ook in dit beeld zijn drakenkoppen met opengesperde muilen verwerkt: symbool voor satan en boze machten.
Een vuurspuwende draak en een draak met afgehakte kop….gruwelijk
De boot hier met Charon erin die de treuzelende schimmen bewerkt met z’n vaarboom. Door Michelangelo in Sixtijnse kapel afgebeeld. Charon is een van de beelden die door Dantes Dvina Commedia uiteindelijk in kunst gebruikt zijn.
Een heel bijzonder beeld van Robert Capa (1913-1954) op de voorgrond. Oorlogsfotograaf> als zodanig in contact met een soort hel. Hij werd bekend met opnames van neerstortende soldaten en treurende vrouwen en verlaten kinderen. Jean Ruiter actualiseert hiermee de serie, maakt een verbinding met het heden, met een andere tijd. Net zoals Dante dat doet in zijn Divina Commedia: ook hij verwijst telkens naar verschillende gebeurtenissen, personen en verschillende tijden.
Op de voorgrond kunstwerk van Rivera , een werk dat meer dan wanhoop laat zien.

Purgatorio I (13e zang, vers 43: Maar boor nu vast uw blikken door de ruimte, en voor ons zult ge een schaar van geesten schouwen, die allen langs de rotswand zijn gezeten).
Dante enorm medelijden: zielen ondersteunen elkaar, niets ziend; hun ogen dichtgenaaid…afgunst
Een groot gedeelte van een werk van Michelangelo (dia) maakt hier deel uit van de compositie. Het gaat om “De zondvloed” (bijbel, p.31) > een scene waarin de wanhoop natuurlijk evenzeer een rol speelt als hier. Ook hier gaat het om de slechte, ongelovige etc. mensen. Een schaar van geesten allen langs rotswand gezeten.
Het beeld van de berg lijkt een beetje op een honingraat> heel druk bevolkt> passend als zodanig?
Hatsue als Dante is hier tweemaal afgebeeld: ze kan vanuit verschillende standpunten onze beschaving bezien. Het geeft ook de verwarring weer als een persoon met een totaal andere cultuur in aanraking komt. (schizofrenie> opdelen in twee personen voor even..)
Ogen dicht in besef van wat ze ziet in medeleven.
Het verschil in de landschappelijke achtergrond met de vorige collage is heel erg duidelijk. Het landschap is veel lieflijker.
Het landschap op de achtergrond komt uit een beeld van Mantegna De triomf van de deugden
Er zijn in totaal 7 deugden, in deze wolk zijn de drie goddelijke deugden: geloof, hoop en liefde afgebeeld. Zij zijn afgebeeld met hun attributen. Liefde met hart. Hoop met anker en Geloof met kruis, boek en beker.
Door zijn geloof hoopt de Christen op een nieuwe hemel en aarde en aan dat geloof geeft hij gestalte door de liefde.
Een ander werk van Mantegna wat in deze collage verwerkt is is “Christus op de olijfberg”. Op zichzelf vindt ik het zeer passend > Christus vraagt hier of de beker van het lijden hem voorbij mag gaan…. Uiteindelijk wordt door het lijden en de dood van Christus de erfzonde van ons mensen afgenomen: er is verlossing van de mens mogelijk. Er bestaat dus een mogelijkheid boete te doen en gelouterd te worden.
Purgatorio II (29e zang, vers 3: Zalig degenen wier zonden bedekt zijn)
Woud wordt door glans verlicht en er stijgen de prachtigste melodiën op. Dante voelt zich machteloos om al dit schoons te beschrijven.
Opnieuw is hier gebruik gemaakt van het ons overbekende beeld van Michelangelo> de schepping van Adam. Hier alleen is Adam vervangen door Dante. Geen schepping dus maar een aanwijzen dat deze persoon gelouterd kan worden. De ladder als symbool om naar de volgende ring te komen. Ladder staat in Christelijke symboliek ook voor het streven naar de eeuwigheid.
Jean wil met de ladder ook verwijzen naar een heel andere cultuur, namelijk naar die van de indianen die door die ladder kunnen afdalen in een KIVA, waar seances en rituelen plaatsvinden. (Ook hier weer het springen in de tijd, zoals Dante ook doet ). De mystieke ervaring waar Dante naar toe gaat wordt hier al een beetje genoemd.
Je ziet ook hier de deugden terugkomen…..
Het geboeid zijn van Hatsue verwijst naar het lijden dat soms moet worden doorstaan om uiteindelijk gelouterd te worden. Hij verwijst hiermee ook naar een andere serie werk van hem “women sacrificed and desired” waarin de vrouw het hoogste wezen is en waarin zij moet boeten voor superieure kwaliteiten.
De wijze vrouw, de wijsheid kijkt hier naar boven en is in verwarring door het vele schoons in de bovenwereld.
Links voor een lelijk mannetje een karikatuur gemaakt door waarschijnlijk Leonardo. Hij maakte veel van dit soort schetsen. Het lijkt een valsemunter te zijn. Pagina 324 omschreven:voorlezen…..een disproportioneel lichaam (vervalst lichaam).
Rechts op de voorgrond de bekende pieta van Michelangelo uit 1498. Het was een ongewoon onderwerp voor Italie in die tijd en is door M. met veel eerbied behandeld. Met veel aandacht voor stemming en gevoel.
De hele achtergrond wordt ingenomen door een schilderij van waarschijnlijk Tiepolo. Hier de muziek te zien en te horen. De meer lieflijke sfeer wordt hiermee aangeduid. .

Paradiso I (9e zang vers 16: Vast hield mijn vrouwe het oog op mij geslagen, waardoor ik zeker wist, zoals tevoren, dat blij werd toegestaan wat ik verlangde.)
Dante en Beatrice bevinden zich in de hemel van Venus. Hier zwerven zielen rond die tijdens hun leven sterk onder de invloed van de liefde hebben gestaan.
Liefde en schoonheid inspiratie voor Jean hier. Essentie die hij er heeft uitgehaald.
Natuurlijk is hier voor ons allemaal de Mona Lisa gelijk opvallend aanwezig. Wel in een bijzondere gedaante, namelijk met de ogen van Hatsue die in deze scene de rol van Beatrice heeft. Je ziet nu dan ook Dante in een andere gedaante op de voorgrond. Hoewel dergelijke veranderingen vaker met de Mona Lisa gedaan zijn is de verklaring toch passend.
Mona Lisa als onbereikbare vrouw. Een soort droombeeld. Liefde opwekkend. Een berekenende onnauwkeurigheid in mondhoeken geeft een raadselachtige halfglimlach> obsederend….liefde.
Een plafondschildering die je kan zien als een blik in de hemel. Dante zweeft met zijn geliefde van hemelsfeer naar hemelsfeer. Een hemel van licht en liefde. Ik vind dat hier heel mooi uitgewerkt middels zo’n uitgesneden plafond.
Natuurlijk ook engeltjes, hier waarschijnlijk van Giotto, andere putti eromheen.
Ook het werk van Leda en de zwaan is hier door Jean verwerkt. Het is een werk van Leonardo dat niet meer betaat. Alleen uit teksten en navolgingen blijkt nog dat hij het ooit geschilderd heeft. Je ziet leda die verleidt wordt door Jupiter en de kinderen die door hem verwekt worden: Castor en Pollux zijn de balangrijkste. Jupiter in de gedaante van een zwaan.
Het beeld staat hier als symbool voor de liefde. Mystieke werking door de gedaantewisseling van Jupiter in zwaan.
ZWAAN op zichzelf ook symbool voor schoonheid.
Opvallend is ook het vele blauw in dit werk. Blauw is de kleur van het firmament en vandaar de kleur van de hemel en het hemelse.

Paradiso II (30e zang, vers 106: ze is louter glans en gloed, zichzelf weerkaatsend op ’t toppunt van de kristallijnen hemel die uit de lichtzee leven schept en krachten.)
Hemelse roos wordt beschreven. Een soort roos waar in de bladeren heiligen zijn die de allerhoogste bezien.
Natuurlijk kent u allemaal het schilderij dat hier als basis gebruikt is> de Venus van Boticelli. Daaromheen als een soort stralen Beatrice. Ik zou het zelf ook willen zien als de hemelse roos waarin Beatrice haar plaats inneemt.
Venus als de godin van de liefde. Hier in de hemel, het paradijs op haar plaats. De hemel die door Dante wordt omschreven nogmaals als een hemel van licht en liefde. Uit de hemel vallen rozen die gelijk met de geboorte van Venus zijn ontstaan> nog steeds het symbool van de
liefde. Voorjaarsbloemen op het gewaad dat wordt klaargehouden: jaargetijde> voorjaar> liefde.
ROOS: vanwege schoonheid een attribuut van Venus> schoonheid dus symbolisch…..
Op de voorgrond ook een knielende heilige….wie en waarom> is het hier Dante bedoeld of misschien de persoon van Bernardus van Clairveaux. Devotie voor Maria. Als een van de eerste Mystici stelde hij zich open voor een gevoelsmatige geloofsbeleving. Op zoek naar God in je eigen binnenste. Ook zijn symbool is de witte roos. Hij laat hier Dante het mystieke licht laat zien, het allerhoogste. Waarschijnlijk Dante bedoeld die door gebed deze schoonheid kan aanschouwen.
Daarom is hier ook gekozen voor de Boticelli naar mijn idee. Ook bij dit schilderij is de mystieke betekenis van groot belang . De wetenschappers in de tijd van de Medici zien in de tijd van Boticelli de antieke verhalen niet alleen maar als mooi. Ze hechten er daadwerkelijk betekenis aan vanuit hun eigen christelijke achtergrond. Ze zagen de geboorte van venus als het symbool van het mysterie waardoor de goddelijke boodschap van schoonheid in de wereld komt.
Die schoonheid dus heel duidelijk genoemd in de tekst van Paradiso.
Een tentoonstelling die positief eindigt. De loutering en schoonheid op het einde. Een spirituele reis.